पंचायत समिती - पेठ

भौगोलिक माहिती

• स्थान: पेठ तालुका नाशिक जिल्ह्याच्या उत्तर-पश्चिम भागात आहे. याच्या सीमा दक्षिणेला दिंडोरी तालुका, पूर्वेला कळवण तालुका, पश्चिमेला गुजरात राज्य आणि उत्तरेला सुरगाणा तालुका यांच्याशी जोडलेल्या आहेत.

• क्षेत्रफळ: सुमारे 563.32 चौरस किलोमीटर. वनक्षेत्र

• हवामान: उष्णकटिबंधीय हवामान, पावसाळ्यात मुसळधार पाऊस आणि उन्हाळ्यात उष्णता.

• प्रमुख नद्या: दमणगंगा, रास, केंग, खडक, पार, नदी. व उपनद्या

• डोंगररांगा: सह्याद्री पर्वतरांगांचा भाग, ज्यामुळे येथे घनदाट जंगल आणि जैवविविधता आढळते.

लोकसंख्या

• एकूण लोकसंख्या: 2011 च्या जनगणनेनुसार, पेठ तालुक्याची लोकसंख्या 1,19,838 आहे, (अ.जमाती – 115576, अनु.जाती – 617, इतर – 3645).

• लिंग गुणोत्तर: सुमारे 950 स्त्रिया प्रति 1000 पुरुष.

• साक्षरता दर: अंदाजे 60%, ज्यामध्ये ग्रामीण आणि आदिवासी भागात साक्षरता वाढविण्यासाठी प्रयत्न सुरू आहेत.

• प्रमुख समुदाय: कोकणा, वारली, महादेव कोळी आणि भिल्ल आदिवासी जमाती.

प्रशासकीय रचना

• पंचायत समिती: पेठ पंचायत समिती ही तालुक्याच्या ग्रामीण विकासासाठी जबाबदार आहे. ती नाशिक जिल्हा परिषदेच्या अंतर्गत कार्य करते.

• ग्रामपंचायती: तालुक्यात 73 ग्रामपंचायती आहेत, ज्या स्थानिक स्वराज्य संस्था म्हणून काम करतात.

• प्रमुख गावे: पेठ, करंजाळी, भुवन, जोगमोडी, कोहोर, आंबे

• प्रशासकीय विभाग: पंचायत समिती अंतर्गत शिक्षण, आरोग्य, कृषी, ग्रामीण पाणी पुरवठा, बांधकाम उपविभाग, MREGS, महाराष्ट्र राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान, पशुसंवर्धन विभाग, महिला व बालविकास, ग्रामपंचायत विभाग कार्यरत आहेत.

अर्थव्यवस्था

• प्रमुख व्यवसाय: शेती, जंगल आधारित उत्पादने (उदा., बांबू, मध, औषधी वनस्पती), आणि मजुरी.

• प्रमुख पिके: भात, नाचणी, बाजरी, कडधान्ये आणि आंबा. त्याचप्रमाणे तालुक्यात काही ठिकाणी अगदी थोडया प्रमाणात फुल शेती केली जाते.

• पशुपालन: आदिवासी समुदायांमध्ये गाय, म्हशी आणि कोंबड्यांचे पालन सामान्य आहे.

• हस्तकला: वारली चित्रकला आणि बांबूपासून बनवलेल्या वस्तू येथील स्थानिक हस्तकलेसाठी प्रसिद्ध आहे

शिक्षण

• शाळा: तालुक्यात प्राथमिक, माध्यमिक व आश्रमशाळांची संख्या 227 इतकी आहे, ज्यामध्ये जिल्हा परिषद शाळांचा समावेश आहे.

• उच्च शिक्षण: पेठ येथे काही कनिष्ठ महाविद्यालये आहेत, परंतु उच्च शिक्षणासाठी विद्यार्थ्यांना नाशिक किंवा दिंडोरी येथे जावे लागते.

• सुपर 50 उपक्रम: नाशिक जिल्हा परिषदेच्या "सुपर 50" उपक्रमांतर्गत पेठ तालुक्यातील विद्यार्थ्यांना स्पर्धा परीक्षांसाठी मार्गदर्शन केले जाते.

आरोग्य

• प्राथमिक आरोग्य केंद्रे: पेठ तालुक्यात 7 प्राथमिक आरोग्य केंद्रे आणि 29 उपकेंद्रे कार्यरत आहेत.

• रुग्णालये: तालुका स्तरावर एक ग्रामीण रुग्णालय असून, गंभीर आजारांसाठी रुग्णांना नाशिक येथील जिल्हा रुग्णालयात पाठवले जाते.

• आदिवासी आरोग्य योजना: आदिवासी समुदायांसाठी विशेष आरोग्य योजना राबविल्या जातात, जसे की कुपोषण निर्मूलन आणि माता-बाल आरोग्य कार्यक्रम.

पर्यटन

• हरणगांव येथे सुमारे 800 वर्ष जुना यादवकालीन विजय स्तंभ तसेच हरणाई देवी मंदिर आहे.

• ग्रा.पं.धानपाडा अंतर्गत बिल्कस या ठिकाणी धबधबा आहे.

• शेवखंडी येथे रास नदीवर बुरुंडी धबधबा आहे.

• कडवा धरण: निसर्गरम्य परिसर आणि जलाशय, जे पर्यटकांना आकर्षित करते.

• जंगल ट्रेकिंग: सह्याद्रीच्या डोंगररांगांमध्ये अनेक ट्रेकिंग मार्ग उपलब्ध आहेत.

• आदिवासी संस्कृती: वारली चित्रकला आणि स्थानिक आदिवासी नृत्य (तारपा) येथील पर्यटकांसाठी विशेष आकर्षण आहे.